Truyền thông, trong vai trò lan tỏa thông tin và định hướng dư luận, là một phần không thể thiếu của xã hội hiện đại. Tuy nhiên, khi bị lợi dụng cho mục đích xấu, nó biến thành “truyền thông bẩn” – một con dao hai lưỡi đầy nguy hiểm. Mặt trái của truyền thông bẩn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho cá nhân, tổ chức và cả xã hội.
Truyền thông bẩn là gì?
Truyền thông bẩn[1] là việc sử dụng các kênh, công cụ và kỹ thuật truyền thông để cố tình lan truyền thông tin sai lệch, bóp méo sự thật, hoặc mang tính ác ý. Mục đích của nó thường là để hạ bệ đối thủ, thao túng dư luận, hoặc phục vụ lợi ích chính trị, kinh tế đen tối. Nó không chỉ là những tin giả[2] xuất hiện ngẫu nhiên mà thường được tổ chức bài bản.
Bản chất và mục đích
Thực chất, truyền thông bẩn là một hình thức tấn công thông tin, phớt lờ sự thật khách quan và các giá trị đạo đức. Những kẻ chủ mưu thường nhắm vào việc tạo ra các hiệu ứng tiêu cực, kích động cảm xúc của đám đông. Họ muốn gây ảnh hưởng, lôi kéo người ủng hộ thông qua các thông điệp nghe có vẻ tốt đẹp như từ thiện hay chống tiêu cực, nhưng thực chất là để tấn công người khác.
Trong kinh tế, đây là phương thức cạnh tranh không lành mạnh. Trong chính trị, nó được dùng để dẫn dắt dư luận theo mưu đồ xấu.
Sự bùng nổ của truyền thông bẩn trên không gian mạng
Sự phát triển của internet và mạng xã hội đã tạo điều kiện cho truyền thông bẩn lan truyền với tốc độ chóng mặt. Các nền tảng như Facebook, YouTube, X (Twitter), TikTok trở thành môi trường lý tưởng để phát tán thông tin sai lệch.
Không gian mạng – Mảnh đất màu mỡ
Không gian mạng[3] với tính tương tác cao và khả năng lan truyền nhanh đã khiến việc kiểm soát thông tin trở nên khó khăn hơn. Bất kỳ ai cũng có thể trở thành người tạo và phát tán thông tin, không cần qua kiểm duyệt như báo chí chính thống trước đây. Điều này, một mặt, thúc đẩy tự do ngôn luận, nhưng mặt khác, lại mở đường cho tin giả và thông tin độc hại.
Vai trò của các nền tảng
Các nền tảng mạng xã hội, dù có những nỗ lực nhất định, vẫn đang chật vật trong việc ngăn chặn sự lan tràn của truyền thông bẩn. Thậm chí, đôi khi các thuật toán của họ lại vô tình tiếp tay cho việc phát tán những nội dung giật gân, sai sự thật vì chúng thu hút nhiều tương tác hơn.
Những nguy hại khôn lường từ truyền thông bẩn
Truyền thông bẩn gây ra những tác động tiêu cực sâu rộng đến mọi mặt của đời sống xã hội. Nó không chỉ làm tổn hại danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức mà còn xói mòn niềm tin, gây bất ổn xã hội.
Đối với cá nhân và tổ chức
Các cá nhân, doanh nghiệp, hay tổ chức có thể trở thành nạn nhân của các chiến dịch bôi nhọ, vu khống. Thông tin sai lệch lan truyền có thể phá hủy danh tiếng được xây dựng trong nhiều năm, gây thiệt hại nặng nề về kinh tế và tinh thần.
Đối với xã hội
Truyền thông bẩn làm xói mòn niềm tin của công chúng vào các nguồn thông tin chính thống và cả vào nhau. Nó tạo ra một môi trường độc hại, nơi sự thật bị bóp méo, niềm tin công chúng bị thao túng. Khi thông tin sai lệch trở thành công cụ chính trị, nó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền công dân và làm mất đi tính minh bạch.
Gây bất ổn và xung đột
Trong nhiều trường hợp, truyền thông bẩn được sử dụng để kích động hận thù, chia rẽ, thậm chí dẫn đến bạo lực và bất ổn xã hội. Những thông tin sai lệch về các vấn đề nhạy cảm có thể thổi bùng xung đột.
Ví dụ điển hình về truyền thông bẩn
Thực tế đã chứng kiến nhiều chiến dịch truyền thông bẩn gây hậu quả nghiêm trọng.
“Đại dịch thông tin” COVID-19
Đại dịch COVID-19 đi kèm với một “infodemic”, nơi tin giả và thuyết âm mưu[4] lan tràn. Những thông tin như “sóng 5G gây COVID-19” hay “vaccine chứa vi mạch” đã gây hoang mang, khiến nhiều người từ chối tiêm vaccine, làm suy yếu nỗ lực chống dịch.
Can thiệp bầu cử
Cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2016 và 2024 là ví dụ rõ nét về việc truyền thông bẩn được dùng để thao túng dư luận. Hàng ngàn tài khoản giả mạo lan truyền tin tức sai lệch, công kích đối thủ, và gieo rắc thuyết âm mưu, ảnh hưởng đến kết quả bầu cử và làm gia tăng chia rẽ xã hội. FBI đã cảnh báo về video giả mạo nhằm làm suy yếu lòng tin vào hệ thống bầu cử.
Tại Việt Nam
Ở Việt Nam, các thế lực thù địch cũng triệt để lợi dụng truyền thông bẩn để chống phá Đảng và Nhà nước. Chúng sử dụng không gian mạng để tung tin sai sự thật, xuyên tạc chủ trương, chính sách, gây hoang mang trong dư luận.
Nhận diện và đấu tranh với truyền thông bẩn
Việc nhận diện và đấu tranh với truyền thông bẩn đòi hỏi sự chung tay của cả cộng đồng và các cơ quan chức năng.
Nâng cao nhận thức và kỹ năng số
Mỗi người dân cần trang bị cho mình khả năng nhận diện tin giả, thông tin sai lệch. Kỹ năng kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện là rất quan trọng trong thời đại số.
Vai trò của báo chí chính thống
Báo chí chính thống cần khẳng định vai trò là nguồn thông tin tin cậy, cung cấp thông tin chính xác, đa chiều và kịp thời để định hướng dư luận, phản bác lại các thông tin sai trái.
Khung pháp lý và xử lý vi phạm
Việt Nam có đủ luật lệ để xử lý các hành vi đưa tin sai sự thật, xúc phạm người khác. Tuy nhiên, cần xử lý nghiêm minh và kịp thời các vi phạm ngay khi phát hiện, không để hành vi sai phạm kéo dài. Việc này phải được thực hiện cẩn trọng để không hạn chế quyền tự do ngôn luận[5] chân chính của người dân.
Trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội
Các nhà cung cấp dịch vụ xuyên biên giới cần tuân thủ pháp luật Việt Nam, có biện pháp kỹ thuật để ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin sai lệch, độc hại theo yêu cầu của cơ quan chức năng.
Kết luận
Mặt trái của truyền thông bẩn là một hiểm họa hiện hữu, đe dọa sự ổn định và phát triển của xã hội. Nhận diện và đấu tranh với nó là trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức và toàn xã hội, để không gian mạng thực sự là một môi trường thông tin lành mạnh, phục vụ lợi ích chung.
More Information
- Truyền thông bẩn: Là việc sử dụng các phương tiện truyền thông để cố ý lan truyền thông tin sai sự thật, bóp méo, hoặc mang tính thù địch nhằm hạ bệ, tấn công cá nhân/tổ chức hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội.
- Tin giả (Fake news): Là những thông tin sai sự thật hoặc bịa đặt, được cố tình tạo ra và lan truyền như tin tức thật để đánh lừa người đọc, thường nhằm mục đích chính trị hoặc kinh tế.
- Không gian mạng: Là môi trường được tạo ra bởi mạng lưới các máy tính và hệ thống thông tin toàn cầu (như Internet), nơi diễn ra các hoạt động giao tiếp, trao đổi thông tin và dịch vụ trực tuyến.
- Thuyết âm mưu: Là giả thuyết giải thích một sự kiện hoặc tình huống là kết quả của một âm mưu bí mật và có hại do các thế lực ngầm, hùng mạnh thực hiện, thường thiếu bằng chứng xác thực.
- Quyền tự do ngôn luận: Là quyền cơ bản của con người được tự do bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình bằng lời nói, chữ viết hoặc các hình thức khác mà không bị can thiệp hay trừng phạt, trong khuôn khổ pháp luật.