Trong thế giới ngày càng số hóa, định danh số[1] đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của mỗi cá nhân. Từ việc đăng nhập vào tài khoản ngân hàng đến sử dụng các dịch vụ công trực tuyến, danh tính kỹ thuật số của chúng ta hiện diện ở khắp mọi nơi. Tuy nhiên, sự tiện lợi này cũng đi kèm với những rủi ro đáng kể. Do đó, việc bảo vệ định danh số là một nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi sự chủ động từ mỗi người dùng và sự hỗ trợ từ các công nghệ tiên tiến.
Định danh số tại Việt Nam: Bước tiến và thách thức
Việt Nam đang đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ. Một ví dụ điển hình là việc Bộ Công an triển khai cấp tài khoản định danh điện tử (eID) mức độ 2 cho người nước ngoài sinh sống tại Việt Nam từ ngày 1/7/2025. Sáng kiến này giúp họ dễ dàng tiếp cận các dịch vụ công kỹ thuật số, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường quản lý cư trú theo một chiến dịch quốc gia.
Tài khoản eID mức độ 2 cho phép người nước ngoài xác minh thông tin cá nhân trong giao dịch ngân hàng, đăng ký thuê nhà, sử dụng dịch vụ công và lưu trữ các tài liệu pháp lý khác trong ứng dụng VNeID. Điều này không chỉ mang lại sự tiện lợi mà còn đảm bảo tính xác thực và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ. Đối với các cơ quan quản lý, việc tạo hồ sơ kỹ thuật số thống nhất giúp cải thiện quy trình xác minh danh tính và quản lý cư trú hiệu quả hơn.
Các mối đe dọa chính đối với định danh số
Mặc dù định danh số mang lại nhiều lợi ích, nó cũng là mục tiêu của nhiều loại tội phạm mạng. Lừa đảo trực tuyến, tấn công lừa đảo (phishing)[2] và đánh cắp danh tính là những mối đe dọa phổ biến nhất. Những kẻ tấn công thường sử dụng các kỹ thuật tinh vi để lừa người dùng tiết lộ thông tin cá nhân nhạy cảm.
Ví dụ, chúng có thể gửi tin nhắn giả mạo, tạo trang web lừa đảo hoặc sử dụng phần mềm độc hại để chiếm quyền kiểm soát thiết bị. Hậu quả của việc bị đánh cắp định danh số có thể rất nghiêm trọng, từ mất mát tài chính đến tổn hại danh tiếng và các vấn đề pháp lý. Do đó, việc nhận diện và phòng tránh các mối đe dọa này là vô cùng quan trọng.
Giải pháp công nghệ bảo vệ định danh số
Để đối phó với các mối đe dọa ngày càng tinh vi, nhiều giải pháp công nghệ đã ra đời. Trí tuệ nhân tạo (AI) đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc phát hiện và ngăn chặn các cuộc tấn công. AI có thể phân tích các mẫu hành vi bất thường, nhận diện tin nhắn lừa đảo và cảnh báo người dùng về các mối đe dọa tiềm ẩn.
Các ứng dụng chuyên biệt như Mozo: Identity & Scam Shield cung cấp một lá chắn mạnh mẽ chống lại lừa đảo, gian lận và đánh cắp danh tính. Ứng dụng này sử dụng AI để phát hiện các tin nhắn lừa đảo, trang web giả mạo và các nỗ lực lừa đảo trước khi chúng tiếp cận người dùng. Mozo cũng giám sát điểm tín dụng, tài khoản tài chính và cảnh báo tức thì về các hoạt động đáng ngờ để bảo vệ danh tính cá nhân.
Bên cạnh đó, các tiện ích mở rộng trình duyệt như Online Security của ReasonLabs cung cấp một lớp bảo vệ bổ sung khi duyệt web. Tiện ích này giúp bảo vệ người dùng khỏi phần mềm độc hại, lừa đảo, các trang web đáng ngờ và các mối đe dọa quyền riêng tư. Nó cũng có tính năng bảo vệ danh tính, bao gồm giám sát rò rỉ dữ liệu trên dark web[3] và cảnh báo về thông tin tài chính bị lộ để tăng cường an toàn trực tuyến.
Vai trò của các tổ chức và chính phủ
Các tổ chức và chính phủ có vai trò then chốt trong việc xây dựng một không gian mạng an toàn. Tại Việt Nam, các đơn vị như VNPT Cyber Immunity đang tích cực đào tạo nhân lực và chia sẻ kiến thức về an toàn thông tin. Ông Phan Trọng Quân, Trưởng phòng Kiểm thử xâm nhập của VNPT Cyber Immunity, đã chia sẻ những góc nhìn thực tiễn về ứng dụng AI trong bảo vệ định danh số tại Cybersecurity Student Contest Vietnam 2025. Điều này cho thấy sự quan tâm và đầu tư vào việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai số an toàn hơn của Việt Nam góp phần xây dựng một Việt Nam đáng tin cậy.
Chính phủ cũng cần tiếp tục ban hành các chính sách và quy định chặt chẽ về bảo mật dữ liệu và quyền riêng tư. Việc này tạo ra một khuôn khổ pháp lý vững chắc để bảo vệ thông tin cá nhân của công dân. Đồng thời, các chiến dịch nâng cao nhận thức cộng đồng cũng rất cần thiết để trang bị kiến thức cho người dân.
Các bước thực tế để bảo vệ định danh số cá nhân
Mỗi cá nhân có thể thực hiện nhiều biện pháp để tự bảo vệ định danh số của mình. Đầu tiên, hãy sử dụng mật khẩu mạnh và duy nhất cho mỗi tài khoản. Kích hoạt xác thực hai yếu tố (2FA)[4] bất cứ khi nào có thể. Điều này thêm một lớp bảo mật quan trọng.
Thứ hai, hãy cảnh giác với các email, tin nhắn hoặc cuộc gọi đáng ngờ. Đừng nhấp vào các liên kết không rõ nguồn gốc hoặc tải xuống tệp đính kèm từ những người gửi không xác định. Luôn kiểm tra kỹ địa chỉ email và URL trước khi cung cấp thông tin cá nhân. Hiểu rõ các hình thức tấn công trực tuyến giúp bạn phòng tránh hiệu quả hơn.
Thứ ba, thường xuyên cập nhật phần mềm và hệ điều hành trên tất cả các thiết bị của bạn. Các bản cập nhật này thường bao gồm các bản vá bảo mật quan trọng. Sử dụng phần mềm diệt virus và tường lửa đáng tin cậy. Cuối cùng, hãy kiểm tra báo cáo tín dụng và các tài khoản tài chính của bạn định kỳ để phát hiện sớm bất kỳ hoạt động gian lận nào.
Tương lai của bảo vệ định danh số
Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, các mối đe dọa đối với định danh số cũng sẽ tiếp tục tiến hóa. Do đó, việc bảo vệ định danh số không phải là một hành động một lần mà là một quá trình liên tục. Chúng ta cần luôn cập nhật kiến thức và công cụ bảo mật mới nhất.
Sự hợp tác giữa chính phủ, doanh nghiệp và người dùng là chìa khóa để xây dựng một hệ sinh thái số an toàn và đáng tin cậy. Bằng cách kết hợp các giải pháp công nghệ tiên tiến với ý thức bảo mật cá nhân cao, chúng ta có thể bảo vệ định danh số của mình một cách hiệu quả. Điều này giúp chúng ta tận hưởng trọn vẹn những lợi ích mà kỷ nguyên số mang lại.
Thông Tin Thêm
- Định danh số: Là tập hợp các thuộc tính và thông tin cá nhân của một người được lưu trữ và sử dụng trong môi trường kỹ thuật số, cho phép xác minh danh tính của họ khi truy cập các dịch vụ trực tuyến.
- Tấn công lừa đảo (Phishing): Là một hình thức tấn công mạng mà kẻ gian mạo danh các tổ chức hoặc cá nhân đáng tin cậy để lừa nạn nhân tiết lộ thông tin nhạy cảm như mật khẩu, số thẻ tín dụng.
- Dark web: Là một phần của internet không thể truy cập bằng các công cụ tìm kiếm thông thường và yêu cầu phần mềm, cấu hình hoặc ủy quyền cụ thể để truy cập, thường được sử dụng cho các hoạt động bất hợp pháp.
- Xác thực hai yếu tố (2FA): Là một phương pháp bảo mật yêu cầu người dùng cung cấp hai loại bằng chứng khác nhau để xác minh danh tính của họ, thường là mật khẩu và một mã được gửi đến điện thoại.
- VNeID: Là ứng dụng định danh điện tử quốc gia của Việt Nam, cho phép công dân và người nước ngoài thực hiện các thủ tục hành chính, giao dịch trực tuyến và lưu trữ giấy tờ cá nhân một cách an toàn.